راهنمای جامع آشنایی با انواع دستگاه‌ تصفیه هوا خانگی

آشنایی با انواع دستگاه‌ تصفیه هوا خانگی

افزایش حجم آلاینده ها در هوا از یک سو و افزایش آگاهی عمومی و اهمیت دهی بیشتر به سلامت سبب شده بسیاری از افراد به خرید دستگاه تصفیه هوا روی آورند. مطلب پیش رو، ترجمه راهنمای جامعی است که توسط سازمان حفاظت محیط زیست آمریکا تهیه شده است.

آلاینده‌های موجود در هوای خانه گاهی می‌توانند زیان­‌هایی برای سلامتی اعضای خانواده به همراه داشته باشند. آلودگی هوا در فضاهای سربسته، یکی از ۵ عامل محیطی خطرناک برای سلامتی به شمار می‌­رود. معمولا بهترین راه برای کاهش این مخاطره، کنترل و یا از بین بردن منابع تولید این مواد آلاینده و نیز تهویه هوای خانه است. با این وجود بسیاری از افراد به خاطر شرایط جوی و یا آلودگی هوای بیرون خانه، شاید نتوانند از شیوه تهویه برای تغییر هوای درون خانه استفاده کنند. اگر انجام اقدامات ذکر شده بالا امکان­پذیر و یا کافی نباشد، شاید بهره‌­گیری از دستگاه تصفیه هوا سودمند باشد. دستگاه‌­های تصفیه هوا قادرند برخی مواد آلاینده موجود در هوای فضای بسته­‌ای نظیر خانه یا دفتر کار را جذب کرده و از بین ببرند.

مواد آلاینده هوا در هوای خانه - دستگاه تصفیه هوا خانگی

بعضی از دستگاه‌های تصفیه هوا به گونه‌ای طراحی می‌شوند که درون سامانه گرمایش یا سرمایش مرکزی و یا سامانه تهویه قرار می‌گیرند و به این ترتیب می‌توانند کل هوای خانه را پاکسازی کنند. همچنین می‌توان از دستگاه‌های تصفیه هوای قابل حمل نیز برای از بین بردن آلاینده‌ها در هوای یک اتاق یا فضای مشخص استفاده کرد. با این وجود نمی‌توان برای تصفیه هوای کل فضای خانه روی این دستگاه‌ها حساب کرد. در ادامه بیایید به بررسی انواع دستگاه‌های تصفیه هوا و نحوه عملکرد آنها بپردازیم.

آلاینده‌های موجود در هوای یک فضای بسته

به طور کلی، مواد آلاینده‌ای که می‌توانند تاثیری منفی بر کیفیت هوای خانه داشته باشند به چند دسته اصلی تقسیم می‌شوند:

۱- ذرات ریز و معلق در هوا

گردوغبار، گرده گیاهان، خرده‌های پوست حیوانات دست‌آموز، دود سیگار، ذارت تولید شده توسط دستگاه‌های دارای شعله (نظیر اجاق گاز) و نیز انواع میکروارگانیزم‌ها همانند موجودات میکروسکپی در گردوغبار، کپک، باکتری‌ها و ویروس‌ها

 

۲- آلاینده‌های حالت گازی

گازهای تولید شده از فرآیندهای احتراقی (نظیر گازهای تولید شده از اجاق، موتورهای بنزینی یا گازوئیلی و نیز دود سیگار) از جمله این آلاینده‌ها هستند. آلاینده‌های حالت گازی ممکن است از طریق منابع زیر نیز ایجاد شود:

  • مواد به کار رفته در ساختمان
  • مواد به کار رفته در فرش و مبلمان
  • استفاده از محصولاتی نظیر: انواع چسب، رنگ، جلادهنده، محصولات تمیزکننده و حشره کش

یک دستگاه تصفیه هوا، کدام یک از آلاینده‌ها را از بین می‌برد؟

دستگاه‌های تصفیه هوا بر اساس نوع آلاینده‌هایی که از بین می‌برند، به چند دسته اصلی تقسیم می‌شوند:

۱- تصفیه ذرات معلق در هوا

دو نوع دستگاه تصفیه هوا برای از بین بردن ذرات معلق وجود دارد که یکی از آنها دارای فیلتر مکانیکی و دیگری دارای فرآیندی الکترونیکی است. فیلترهای مکانیکی هوا، ذرات را در ماده سازنده خود به دام انداخته و به این ترتیب هوای خانه را از وجود آنها عاری می‌سازند.

فیلترهای هپا (HEPA) جزو این دسته از فیلترها هستند. واژه هپا مخفف عبارت «حذف ذرات معلق در هوا با کارایی بالا» (High-efficiency particulate arrestance) است. همچنین دستگاه­‌های الکترونیکی تصفیه هوا نظیر رسوب‌دهنده‌های الکترواستاتیکی (electrostatic precipitator) از فرآیندی با نام «جذب الکترواستاتیک» برای به دام انداختن ذرات باردار استفاده می‌کنند. این دستگاه‌ها ابتدا هوا را به داخل کشیده و در درون دستگاه، ذرات موجود در هوا دارای بار الکتریکی می‌شوند. این ذرات باردار در ادامه مسیر، جذب یک سری سطح صاف که جمع‌آوری کننده (کولکتور) نام دارند می‌شوند.

فیلتر هپا در دستگاه تصفیه هوا

برخی از انواع دستگاه‌های تصفیه هوا که یون‌ساز (ionizer یا ion generator) نام دارند نیز ذرات هوای وارد شده به داخل دستگاه را باردار می‌سازند. با این وجود این دستگاه‌ها، فاقد سطح جمع‌آوری کننده بوده و  این ذرات باردار شده را به بیرون می‌فرستند. این یون‌های باردار به ذرات معلق موجود در هوا چسبیده و آنها را نیز باردار می‌کنند. این ذرات باردار در نهایت، به سطوح نزدیک نظیر دیوار و یا مبلمان خانه می‌چسبند و یا اینکه آن قدر سنگین می‌شوند که در نهایت به زمین می‌افتند.

 

۲-  فیلترهای حالت گازی برای تصفیه  هوا

فیلترهای حالت گازی به کار رفته در برخی دستگاه‌های تصفیه هوا، با استفاده از ماده‌ای که جاذب نامیده می‌شود (نظیر کربن فعال) انواع گازها و بوها را به خود جذب می‌کنند. فیلترهای حالت گازی معمولا برای از بین بردن یک یا چند نوع آلاینده گازی از هوایی که از آنها رد می‌شود طراحی می‌شوند. از آنجا که فیلترهای حالت گازی فقط می‌توانند یک یا چند آلاینده مشخص را جذب کنند، نمی‌توانند کاری برای از بین بردن آلاینده‌های دیگر موجود در هوا انجام دهند. برخی از دستگاه‌های تصفیه هوا که دارای فیلترهای حالت گازی هستند، ممکن است بتوانند برای مدتی محدود، بخشی قابل توجه از آلاینده‌های گازی شکل را از بین ببرند. با این وجود هیچ کدام از فیلترهای حالت گازی قادر به از بین بردن همه آلاینده‌های گازی در هوای خانه نیستند.

برای نمونه، منواکسیدکربن یک آلاینده بسیار خطرناک گازی است که با سوختن چوب، نفت، گاز، بنزین، ذغال سنگ و برخی سوخت‌های دیگر ایجاد می‌شود. مشکل اینجاست که هیچ کدام از فیلترهای حالت گازی که در حال حاضر در دستگاه‌های تصفیه هوای خانگی وجود دارد، قادر به جذب این گاز خطرناک نیستند.

 

۳-  فیلترهای از بین بردن آلاینده

برخی دستگاه‌های تصفیه هوا از فناوری تابش فرابنفش (UV) برای نابودسازی آلاینده‌های موجود در هوا استفاده می‌کنند. یک دسته از این دستگاه‌ها دارای فناوری «پرتوافکنی فرابنفش برای میکروب‌کشی» (Ultraviolet Germicidal Irradiation) که به اختصار UVGI نامیده می‌شود هستند. دسته دیگری از این دستگاه‌ها نیز از فناوری «اکسیداسیون فوتوکاتالیتیک» (Photocatalytic Oxidation) که به اختصار PCO نامیده می‌شود بهره می‌برند. گفتنی است دستگاه‌های تولید کننده گاز ازن که به عنوان دستگاه تصفیه هوا فروخته می‌شوند، گاز ازن تولید می‌کنند. این گاز می‌تواند آلاینده‌ها را نابود کند، ولی با این حال، گاز ازن خودش برای سیستم تنفسی انسان زیان‌بار است.

 

۴- دستگاه تصفیه هوا مبتنی بر پرتوافکنی فرابنفش برای میکروب کشی

این دستگاه از تابش فرابنفش تولید شده توسط لامپ‌های ویژه برای نابود کردن آلاینده‌های زیستی نظیر انواع ویروس، باکتری، مواد آلرژی‌زا و نیز کپک‌هایی که هوا معلق بوده و یا بر روی سطوح سامانه‌های گرمایشی وسرمایشی رشد می‌کنند (و معمولا بر روی سیم‌پیچ‌ها یا بدنه و خروجی دستگاه یافت می‌شوند) به کار می‌رود. دستگاه‌های تصفیه هوای مبتنی بر فناوری UVGI را می‌توان به عنوان مکمل دستگاه تصفیه هوا به کار برد. با این وجود این تجهیزات نمی‌توانند جایگزین یک دستگاه تصفیه هوا باشند.

 

۵- دستگاه‌های تصفیه هوای مبتنی بر اکسیداسیون فوتوکاتالیتیک

این دسته از دستگاه‌های تصفیه هوا علاوه بر برخورداری از لامپ فرابنفش، از ماده‌ای که کاتالیزور نامیده می‌شود استفاده می کنند. این ماده کاتالیزور با نورواکنش می‌دهد. به این ترتیب، آلاینده‌های گازی به موادی بی‌اثر تبدیل می‌شوند. با این وجود، این دستگاه‌ها برای حذف یک یا چند آلاینده خاص طراحی نشده‌اند.

 

۶- دستگاه‌های ازن ساز

این دستگاه‌ها با استفاده از نور فرابنفش و یا تخلیه بار الکتریکی، گاز ازن تولید می‌کنند. گاز ازن سبب تحریک ریه شده و برای سلامتی مضر است. با این وجود اگر غلطت این گاز (حجم آن نسبت به کل حجم هوای خانه) کمتر از میزان استاندارد باشد، تاثیر چندانی در حذف بیشتر آلاینده‌های موجود در هوای خانه ندارد. به همین دلیل، دستگاه‌های ازن‌ساز در بیشتر موارد چندان بی‌خطر نیستند و کارایی چندانی نیز در کنترل میزان آلاینده‌های موجود در هوای فضای بسته ندارند. در نتیجه، به مصرف‌کنندگان توصیه می‌شود به سراغ شیوه‌های دیگری که ضمن بی‌خطر بودن، کارایی قابل قبولی در کنترل میزان آلاینده‌های هوای فضای بسته دارند (نظیر افزایش تهویه هوا و نیز از بین بردن و کنترل منابع آلاینده هوا) بروند.

جدول زیر خلاصه‌ای است از انواع فناوری‌های تصفیه هوا و آلاینده‌هایی که هر کدام از این فناوری‌ها می‌توانند کنترل کنند.

فناوری تصفیه هوا آلاینده هدف محدودیت
 

فیلتراسیون

فیلتر هوا ذرات ناکارآمد در از بین بردن ذرات بزرگ‌تر، زیرا بسیاری از ذرات درشت خیلی سریع به پایین می‌افتند و به فیلتر نمی‌رسند
فیلتر حالت گازی گازها استفاده از آن در خانه به مراتب کمتر از فیلترهای هوا است. کارکرد مفید آن ممکن است کوتاه باشد.
 

 

 

 

سایر فناوری ها

پرتوافکنی فرابنفش برای میکروب کشی انواع موجودات ریز برخی باکتری‌ها و نیز هاگ کپک در برابر تابش فرابنفش مقاوم بوده و به همین دلیل از بین بردن آنها، نیاز به تابش قویتر و یا زمان بیشتری است.
اکسیداسیون فوتوکاتالیتیک گازها کاربرد آن در خانه محدود است، زیرا کاتالیزورهایی که اکنون در دسترس است کارایی چندانی در از بین بردن آلاینده‌های گازی از هوای فضای سربسته ندارند.
ازن‌ساز ذرات، گازها و انواع موجودات ریز این دستگاه به عنوان تصفیه هوا فروخته می‌شود، با این وجود استفاده از این دستگاه گاهی موجب ایجاد مشکلاتی برای سلامت می‌شود و همچنین گاهی کارایی چندانی در از بین بردن مواد آلاینده ندارد. این دستگاه گاز ازن تولید می‌کند که برای دستگاه تنفس انسان زیان‌بار است.

شناخت انواع دستگاه های تصفیه هوا اهمیت زیادی دارد. علاوه بر این، آگاهی از استانداردهای عملکردی این دستگاه ها نیز مهم است.

 

عملکرد دستگاه تصفیه هوا چگونه ارزیابی می‌شود؟

راه‌های متعددی برای ارزیابی کیفیت عملکرد یک دستگاه تصفیه هوا وجود دارد. عملکرد این دستگاه‌ها به نوع دستگاه و نیز پیکربندی اولیه آنها بستگی دارد. دستگاه‌های تصفیه هوا یا در داخل سامانه های گرمایش و سرمایش قرار می‌گیرند و یا اینکه قابل حمل هستند و البته بسته به ساختار، هر کدام عملکرد متفاوتی دارند.

دستگاه‌های تصفیه هوای درون سامانه گرمایشی-سرمایشی

بیشتر فیلترهای مکانیکی هوا، عملکرد خوبی در به دام انداختن ذرات درشت معلق در هوا (نظیر گرد و غبار، گرده گل، بقایای لاشه موجودات میکروسکپی و حشرات، برخی از انواع قارچ‌ها و نیز خرده پوست حیوانات خانگی) دارند. با این وجود، این ذرات زمان زیادی در هوا نمی‌مانند و خیلی سریع به زمین می‌افتند، و به همین دلیل به راحتی نمی‌توان آنها را از هوای یک مکان بسته حذف کرد. با وجود اینکه برخی فعالیت‌های انسانی نظیر راه رفتن و یا جاروبرقی کشیدن می‌تواند موجب بلند شدن این ذرات از سطح زمین شود، اما بسیاری از آنها پیش از اینکه به فیلتر تصفیه هوا برسند، دوباره به زمین می‌افتند.

برای انتخاب فیلتر مناسب، باید به کارایی آن در از جذب ذرات معلق از هوا که از آن عبور می‌کنند دقت کنید. این کارایی برای فیلترهای نصب شده بر در خروجی سامانه‌های گرمایشی و سرمایشی را با معیاری که «ارزش کمینه کارایی گزارش شده» (Minimum Efficiency Reporting Values) که به اختصار MERV نامیده می‌شود ارزیابی می‌کنند. انجمن مهندسان حوزه گرمایش، سرمایش و تهویه آمریکا (ASHARE) این معیار را طراحی کرده است. با در نظر داشتن امتیاز یک فیلتر از نظر استاندارد MERV (که از حداقل ۱ شروع شده و به حداکثر ۲۰ می‌رسد) امکان مقایسه انواع فیلترهای موجود در بازار فراهم می‌شود. حال بیایید به بررسی مقادیر مختلف این استاندارد بپردازیم.

۱-   فیلترهای صاف یا پنلی هوا که نمره MERV آنها ۱ تا ۴ است

این فیلترها  معمولا برای کوره‌ها و دستگاه‌های تهویه هوای خانگی مورد استفاده قرار می‌گیرند. هدف اصلی استفاده از چنین فیلترهایی، حفاظت از تجهیزات گرمایشی و سرمایشی از تجمع انواع مواد زائد بر روی سطوح آن (نظیر موتور فن و یا سیم پیچ های خنک‌کننده) است. در واقع این فیلترها چندان برای تصفیه هوای داخل خانه کاربرد ندارند. کارایی این فیلترها در از بین بردن ذرات معلق زیر عبور کننده از آنها کم است و همچنین کارایی متوسطی در حذف ذرات بزرگ‌تر دارند.

برخی از ذرات کوچک‌تری که در هوای خانه یافت می‌شوند:

  • ویروس‌ها
  • باکتری‌ها
  • هاگ برخی کپک‌ها
  • بخش عمده‌ای از مواد آلرژی‌زای ناشی از وجود سگ و گربه
  • بخش اندکی از مواد آلرژی‌زای ناشی از داست مایت
  • ۲- فیلترهای پلیسه دار یا دارای سطح گسترده

میزان میانگین کارایی این دسته از فیلترهای که MERV آنها بین ۵ تا ۱۳ است، متوسط بوده و از کارایی بالایی در از بین بردن ذرات معلق ریز و درشت برخورداند. فیلترهای با MERV بین ۷ تا ۱۳ از نظر اثربخش بودن در کنترل بیشتر ذرات معلق موجود در هوای فضای بسته، تقریبا با فیلترهای هپا برابری می‌کند. فیلترهای هوای با کارایی متوسط معمولا ارزان‌تر از فیلترهای هپا هستند. همچنین عملکرد فن در سامانه‌های گرمایشی و سرمایشی که از این دسته از فیلترها استفاده می‌کنند، کم سروصداتر از عملکرد آن در مواردی که فیلتر هپا بر روی آن نصب است بوده و جریان هوای بیشتری نیز نسبت به فیلترهای هپا از خود عبور می‌دهند، زیرا مقاومت کمتری در برابر عبور هوا دارند.

فیلترهای با کارایی بالا از نمره MERV بین ۱۴ تا ۱۶ برخوردارند. گاهی اوقات این فیلترها را با فیلترهای هپا اشتباه می‌گیرند، زیرا از نظر ظاهر شباهت زیادی به فیلترهای هپا دارند. گفتنی است فیلترهای هپا، فیلترهایی هستند که MERV آنها بین ۱۷ تا ۲۰ است. فیلترهای واقعی هپا معمولا در سامانه‌های گرمایشی و سرمایشی خانگی نصب نمی‌شوند، زیرا نصب این فیلترها نیازمند تخصص بالا در تنظیم درست است. همچنین به خاطر ابعاد این فیلترها و نیز مقاوم قابل توجه آنها در برابر جریان هوا، نصب آنها در خانه‌ها اقدامی منطقی به شمار نمی‌رود.

موتور یا فن برخی سامانه‌های گرمایشی و سرمایشی شاید از ظرفیت لازم برای کار با فیلترهای با کارایی بالا برخوردار نباشند. به همین دلیل، پیش از استفاده از چنین فیلترهایی باید اطلاعات ارائه شده توسط شرکت سازنده آن سامانه را به دقت مطالعه کرد. فقط برخی خانه‌هایی که از سامانه‌های مجهز بهره می‌برند، ممکن است شرایط لازم برای نصب فیلترهای هپا را داشته باشند.

 دستگاه های تصفیه هوای الکترونیکی

هیچ استاندار مشخصی برای ارزیابی میزان اثربخشی دستگاه‌های الکترونیکی تصفیه هوا وجود ندارد. با وجود اینکه این دستگاه‌ها می‌توانند ذرات ریز موجود در هوا را جذب کنند، اثربخشی چندانی در زمینه حذف ذرات درشت‌تر ندارند. دستگاه‌های تصفیه هوای الکترونیکی می‌توانند گاز ازن تولید کنند که البته به ریه آسیب می‌رساند. میزان گاز ازن تولیدی توسط یک دستگاه تصفیه هوا به مدل آن بستگی دارد. چنین دستگاه‌هایی همچنین قادر به تولید ذرات بسیار ریز هستند که به خاطر واکنش گاز ازن با مواد شیمیایی موجود در فضای بسته (نظیر مواد شیمیایی ناشی از محصولات تمیز کننده خانگی، انواع محصولات خوشبو کننده هوا، برخی از انواع رنگ‌های صنعتی، کفپوش و یا انواع زیرانداز نظیر فرش و موکت) ایجاد شود. این ذرات بسیار ریز می‌توانند موجب بروز انواع مشکلات مختلف به ویژه برای افراد دارای حساسیت‌های گوناگون شود.

از بین برنده آلاینده‌های گازی از درون سامانه گرمایشی یا سرمایشی

هنوز هیچ استانداردی برای ارزیابی کارایی فیلترهای حالت گازی هوا تعیین نشده است. با این وجود، انجمن مهندسان حوزه گرمایش، سرمایش و تهویه آمریکا در حال تدوین شیوه‌ای استاندارد برای استفاده در فیلترهای حالت گازی نصب شده درون سامانه‌های گرمایشی و سرمایشی خانگی است. معمولا فیلترهای حالت گازی به مراتب کمتر از فیلترهای هوای ویژه جذب ذرات مورد استفاده قرار می‌گیرند. طول عمر فیلترهای حالت گازی می‌تواند کوتاه باشد، زیرا این فیلترها ممکن است خیلی زود حجم زیادی از مواد آلاینده را به خود جذب کرده و به این ترتیب باید در فواصل زمانی کوتاه، آنها را تعویض کرد. همچنین این نگرانی نیز وجود دارد که اگر این فیلترها کاملاً از مواد آلاینده اشباع شوند، این مواد دوباره به هوا بازگردند. نکته بعدی نیز این است که به ندرت ممکن است یک سامانه فیلتراسیون حالت گازی بتواند در یک سامانه گرمایشی و سرمایشی معمولی خانگی و یا یک دستگاه قابل حمل تصفیه هوا قرار گیرد.

 

از بین بردن ذرات آلاینده از درون سامانه گرمایشی یا سرمایشی

هنوز هیچ استاندارد مشخصی برای ارزیابی میزان اثربخشی دستگاه‌های تصفیه هوا مبتنی بر فناوری UVGI وجود ندارد. دستگاه‌های معمولی تصفیه هوای مبتنی بر UVGI که در خانه استفاده می شود، اثربخشی محدودی در زمینه از بین بردن انواع باکتری و هاگ دارد. معمولا برای از بین بردن موثر برخی از ویروس‌ها و بیشتر کپک‌ها و قارچ‌ها، این میکروارگانیزم‌ها باید در معرض میزان بیشتری از تابش فرابنفش قرار بگیرند که این میزان تابش توسط دستگاه‌های خانگی تصفیه هوای مبتنی بر UVGI ایجاد نمی‌شود. افزون بر این، هاگ‌های رده مربوط به کپک‌ها نیز می‌توانند موجب ایجاد واکنش‌های آلرژیک شوند. به همین دلیل دستگاه‌های تصفیه هوای UVGI شاید اثربخشی چندانی در کاهش آلاینده‌های تشدید‌کننده آلرژی و آسم نداشته باشند.

هیچ استانداردی برای ارزیابی میزان اثربخشی دستگاه‌های تصفیه هوای اکسیداسیون فوتوکاتالیتیک (PCO) وجود ندارد. استفاده از دستگاه‌های تصفیه هوای اکسیداسیون فوتوکاتالیتیک در خانه محدودیت‌هایی دارد، زیرا بیشتر کاتالیزوهای موجود در این مدل‌های مختلف این دستگاه‌ها نمی‌توانند مواد آلاینده گازی موجود در خانه را از بین ببرند. برخی از دستگاه‌های تصفیه هوای اکسیداسیون فوتوکاتالیتیک نمی‌توانند آلاینده‌ها را به صورت کامل از بین ببرند و حتی خودشان موجب ایجاد آلاینده‌هایی می‌شوند که خودشان سبب تحریک چشم، حلق و بینی می‌انجامد.

دستگاه‌های قابل حمل تصفیه هوا

یک دستگاه قابل حمل تصفیه هوا دربردارنده یک فن (پنکه) برای به گردش درآوردن هوای محیط و نیز یکی از انواع فیلترهایی که در بالا در مورد آن صحبت کردیم است. دستگاه‌های قابل حمل تصفیه هوا را می‌توان در صورت نیاز از اتاقی به اتاق دیگر برد. از این دستگاه در مورادی که خانه فاقد سامانه مرکزی HVAC و یا گرمایش اجباری (در مواردی که کاربر کنترلی روی تعیین دمای دستگاه گرمایشی ندارد) نیز می‌توان استفاده کرد.

یکی از معیارهای ارزیابی میزان کارایی دستگاه تصفیه هوا قابل حمل، میزان کارایی آن در از بین بردن آلاینده‌های معلق در هواست. برای این کار معیاری به نام نرخ انتقال هوای پاک (Clean Air Delivery Rate) وجود دارد که به صورت اختصاری CADR نامیده می‌شود. این استاندارد توسط اتحادیه تولیدکنندگان لوازم خانگی ایالات متحده (AHAM) تعیین شده است. « نرخ انتقال هوای پاک» معیاری برای ارزیابی حجم هوای پاک و فاقد آلاینده‌ای است که از دستگاه تصفیه هوا خارج می‌شود و واحد آن نیز فوت مربع بر دقیقه است. برای نمونه وقتی نرخ انتقال هوای پاک برای ذرات گردوغبار برای یک دستگاه برابر با ۲۵۰ باشد، این بدان معناست که این دستگاه هر دقیقه می‌تواند حجمی برابر با ۲۵۰ فوت مربع از هوای پاک و بدون چنین آلاینده‌هایی را به اتاق مورد نظر بازگرداند. البته نرخ انتقال هوای پاک برای یک دستگاه همیشه ثابت نیست و به عوامل مختلف محیطی بستگی دارد. با این وجود این استاندارد به ما امکان مقایسه انواع دستگاه‌های تصفیه هوای قابل حمل را می‌دهد.

بسیاری از دستگاه‌های تصفیه هوا که توسط اتحادیه تولیدکنندگان لوازم خانگی ایالات متحده مورد ارزیابی قرار می‌گیرند، نمره‌ای بین متوسط تا بالا را در «نرخ انتقال هوای پاک» برای ذرات ریز دریافت می‌کنند. با این وجود، بیشتر دستگاه‌های تصفیه هوای خانگی قابل حمل توانایی چندانی برای حذف ذرات درشت‌تر (نظیر انواع گرده گل، باقیمانده بقایای موجودات میکروسکپی و یا موادی آلرژی‌زای موجود در بدن حشرات) ندارند و به همین دلیل، «نرخ انتقال هوای پاک» برای ذرات درشت آنها پایین است.

برخی از دستگاه‌های تصفیه هوا قابل حمل که از فناوری الکترونیکی برای تمیز کردن هوا استفاده می کنند، موجب تولید گاز ازن می‌شوند. پیش از این گفتیم که این گاز به ریه آسیب می‌رساند. گفتنی است اتحادیه تولیدکنندگان لوازم خانگی ایالات متحده طرحی برای نظارت بر تولید انواع تجهیزات تصفیه هوا دارد و در وبسایت این اتحادیه می‌توان فهرستی از دستگاه‌های مختلف و «نرخ انتقال هوای پاک» هر یک از آنها را مشاهده کرد.

 

نقش دستگاه تصفیه هوا در کاهش مشکلات جسمی ناشی از هوای آلوده

توانایی دستگاه‌های پاک‌سازی کننده هوا برای از بین بردن ذرات (از جمله انواع میکروب) را نمی‌توان به معنای کارایی آن در کاهش اثرات نامطلوب آلاینده‌های هوا بر سلامتی دانست. استفاده از دستگاه‌های تصفیه هوا می‌تواند به کاهش انواع ذرات و مواد آلرژی‌زا کمک کند. با این وجود، این دستگاه‌ها نمی‌توانند همه اثرات ناخوشایند ناشی از هوای آلوده را در برخی از افراد نظیر کودکان، سالمندان و نیز مبتلایان به آسم و آلرژی برطرف سازند.

برای نمونه، شواهد علمی چندانی دال بر موثر بودن دستگاه‌های تصفیه هوا برای کاهش مواد آلاینده ریز و معلق در هوا که عامل آسم هستند (نظیر باقیمانده پوست گربه و یا موارد آلرژی‌زای ناشی از بقایای لاشه موجودات میکروسکپی) وجود ندارد. مواد بزرگ‌تر که معمولا دارای مواد آلرژی‌زا هستند، معمولا خیلی سریع به زمین سقوط می‌کنند. به همین دلیل یکی از بهترین راه‌ها برای کاهش میزان آلاینده‌های آلرژی‌زا، شستن هفتگی ملحفه‌ها، جاروبرقی زدن فرش، موکت و سایر مبلمان و نیز گردگیری و تمیز کردن سطوح سخت است.

هنوز هیچ پژوهش علمی ثابت نکرده که فیلتراسیون حالت گاز و نیز سامانه‌های PCO و UVGI بتوانند موجب کاهش موارد آسیب‌رسان به سلامت افراد در گروه‌های حساس (نظیر کودکان، سالمندان و مبتلایان به آسم) شوند.

 

چند توصیه دیگر برای خرید دستگاه تصفیه هوا

اگر قصد خرید یک دستگاه تصفیه هوا را دارید، بهتر است موارد زیر را نیز در نظر بگیرید:

نصب: دستگاه‌های تصفیه هوا در مسیر سامانه گرمایشی و سرمایشیُ یک سری پیش نیاز برای نصب دارند که برای نمونه می‌توان به نیاز به بازرسی مداوم پس از نصب، تعمیر و نگهداری اشاره کرد.

هزینه: مواردی نظیر قیمت محصول، نگهداری (شامل سرویس کردن و تعویض فیلترها و قطعات) و نیز هزینه انرژی را در نظر بگیرید.

بوهای ناخوشایند: دستگاه‌های تصفیه هوا ویژه حذف ذرات، نمی‌توانند گازها و بوهای ناخوشایند را از بین ببرند. این بوها و نیز بسیاری از آلاینده‌های حالت گازی ناشی از توتون و تنباکو، با این دستگاه‌ها از بین نمی‌روند.

ایجاد لایه سطحی دیوار و یا سایر سطوح: دستگاه‌های یون‌ساز معمولا قادر به از بین بردن ذرات بارداری که وارد هوا می‌کنند نیستند. این ذرات باردار ممکن است بر روی سطوح مختلف خانه (نظیر دیوارها) قرار گیرند و به این ترتیب لایه‌ای بر روی آن تشکیل دهند.

سروصدا: یک دستگاه تصفیه هوا خانگی دارای پنکه است و همین امر موجب ایجاد سروصدا شود. در مقابل، دستگاه‌های تصفیه هوا فاقد پنکه نیز معمولا کارایی چندانی در برابر دستگاه‌های دارای پنکه ندارند.

نتیجه‌گیری

آلاینده‌های موجود در هوای یک فضا سربسته، یکی از پنج عامل اصلی خطرساز محیطی به شمار می‌روند. بهترین راه برای کاهش این خطر، کنترل و از بین بردن منبع ایجاد این آلاینده‌ها نیز تهویه هوای محیط با هوای بیرون است. اگر این تدابیر چندان مفید واقع نشد، در این صورت شاید استفاده از دستگاه تصفیه هوا بتواند سودمند باشد.

با وجود اینکه دستگاه‌های تصفیه هوا می‌توانند برای کنترل سطح مواد آلرژی‌زا، ذرات معلق و در برخی موارد گازهای موجود در هوا موثر باشند، همیشه نمی‌توانند اثرات نامطلوب ناشی از ذرات آلاینده موجود در هوا بر سلامتی را کاهش دهند.